ویتامین در تغذیه دام ترکیبات آلی ضروری است که در مقادیر بسیار کم برای رشد، باروری، سیستم ایمنی، بینایی، سلامت استخوان و متابولیسم لازماند. نشخوارکنندگان بخشی از ویتامینها (گروه B و K) را از طریق میکروبهای شکمبه تأمین میکنند، اما ویتامینهای A، D و E معمولاً باید از طریق جیره یا مکمل تأمین شوند.
دستهبندی ویتامینها
ویتامینهای محلول در چربی
| ویتامین | نقش اصلی | منابع | نشانه کمبود |
|---|---|---|---|
| A | بینایی، اپیتلیوم، باروری، ایمنی | علوفه سبز (بتاکاروتن)، مکمل | شبکوری، سقط، ضعف ایمنی |
| D | جذب کلسیم و فسفر، استخوان | نور خورشید، مکمل | راشیتیسم، استخوان ضعیف |
| E | آنتیاکسیدان، ایمنی، سلامت ماهیچه | علوفه تازه، مکمل | عضله سفید، ورم پستان، جفتماندگی |
| K | انعقاد خون | ساخت میکروبی، علوفه | خونریزی (نادر) |
ویتامینهای محلول در آب
| ویتامین | نقش | نکته |
|---|---|---|
| گروه B (تیامین، نیاسین، B12 و ...) | متابولیسم انرژی و پروتئین | در نشخوارکنندگان توسط میکروبها ساخته میشود |
| بیوتین | سلامت سم | مکمل آن در بهبود لنگش گاو مؤثر گزارش شده |
| نیاسین | متابولیسم انرژی | گاهی در دوره انتقال گاو شیری مکمل میشود |
| C | آنتیاکسیدان | در بدن دام ساخته میشود |
مبانی علمی در صفحه ویتامین ویکیپدیا.
چه زمانی مکمل ویتامین لازم است؟
- خوراک خشک و انبارشده: بتاکاروتن و ویتامین E علوفه در نگهداری طولانی از بین میرود.
- دام بدون دسترسی به نور خورشید: نیاز به ویتامین D.
- دوره انتقال و زایش: ویتامین E و سلنیوم برای ایمنی.
- دام پرتولید و پرواری با جیره پرکنسانتره.
- تنش گرمایی یا بیماری.
- دام جوان که شکمبه آن هنوز کامل فعال نیست (نیاز به گروه B).
ارتباط ویتامین E و سلنیوم
این دو همافزا عمل میکنند و کمبود همزمانشان موجب بیماری عضله سفید در گوساله و بره و افزایش جفتماندگی و ورم پستان در گاو شیری میشود. مواد معدنی در تغذیه دام.
پیشمخلوط ویتامینه
پیشمخلوط (پرمیکس) ترکیبی از ویتامینها (و معمولاً مواد معدنی کممصرف) است که در مقدار کم به جیره اضافه میشود. تفاوت نهاده، خوراک و مکمل.
نکات نگهداری پیشمخلوط
- ویتامینها به نور، گرما، رطوبت و اکسیداسیون حساساند.
- پیشمخلوط را در انبار خنک و خشک و دور از نور نگهداری کنید.
- به تاریخ انقضا توجه کنید.
- مخلوطکردن طولانی با مواد معدنی در رطوبت بالا پایداری ویتامینها را کاهش میدهد.
خطر مصرف بیش از حد
ویتامینهای A و D در مقادیر بسیار زیاد در بدن ذخیره و سمی میشوند؛ بنابراین مصرف باید طبق توصیه کارشناس باشد.
نکات عملی
- از پیشمخلوط مخصوص گونه و مرحله تولید استفاده کنید.
- اختلاط یکنواخت پیشمخلوط در جیره را کنترل کنید.
- در جیرههای بر پایه علوفه خشک قدیمی، مکمل A و E را افزایش دهید.
- در دوره انتقال به ویتامین E و سلنیوم توجه کنید.
جمعبندی
ویتامینها با وجود مقدار ناچیز در جیره، برای سلامت، باروری و تولید دام حیاتیاند. نشخوارکنندگان به مکمل ویتامینهای A، D و E نیاز دارند و در شرایط خاص به برخی ویتامینهای گروه B. نگهداری صحیح پیشمخلوط و مصرف متعادل، از کمبود و سمیت جلوگیری میکند. برای اصول کلی جیره، تنظیم جیره غذایی دام را بخوانید و نهادههای اصلی را در دانیران مقایسه کنید.
سؤالات متداول
نقش ویتامین در تغذیه دام چیست؟
ویتامینها برای رشد، باروری، بینایی، سلامت استخوان، ایمنی و متابولیسم انرژی و پروتئین ضروریاند.
کدام ویتامینها باید به جیره نشخوارکنندگان اضافه شوند؟
معمولاً ویتامینهای A، D و E؛ ویتامینهای گروه B و K عمدتاً توسط میکروبهای شکمبه ساخته میشوند.
کمبود ویتامین E چه عوارضی دارد؟
بیماری عضله سفید در دام جوان، افزایش جفتماندگی و ورم پستان و کاهش ایمنی.
پیشمخلوط ویتامینه را چگونه نگهداری کنیم؟
در انبار خنک، خشک و دور از نور و با توجه به تاریخ انقضا نگهداری شود.