انرژی در جیره دام مهمترین و معمولاً پرهزینهترین نیاز غذایی از نظر مقدار است. دام برای نگهداری بدن، رشد، تولید شیر، آبستنی و فعالیت به انرژی نیاز دارد. در بیشتر جیرهها انرژی اولین عاملی است که تولید را محدود میکند؛ بنابراین شناخت واحدها و منابع انرژی برای جیرهنویسی و خرید نهاده ضروری است.
تقسیمبندی انرژی خوراک
| نوع انرژی | تعریف |
|---|---|
| انرژی خام (GE) | کل انرژی خوراک در سوختن کامل |
| انرژی قابل هضم (DE) | GE منهای انرژی مدفوع |
| انرژی متابولیسمی (ME) | DE منهای انرژی ادرار و گازها (متان) |
| انرژی خالص (NE) | ME منهای حرارت هضم و متابولیسم؛ انرژی واقعاً قابل استفاده |
در نشخوارکنندگان واحدهای رایج TDN (کل مواد مغذی قابل هضم) و NE (برای نگهداری، رشد و شیردهی) و در طیور ME است. انرژی متابولیسمی چیست. مبانی علمی در صفحه Metabolizable energy.
کاربردهای انرژی در بدن دام
- نگهداری: حفظ دمای بدن، تنفس، گردش خون
- رشد: ساخت ماهیچه و چربی
- تولید شیر: لاکتوز و چربی شیر
- آبستنی: رشد جنین
- فعالیت و تنظیم دما: بهویژه در سرما
منابع انرژی در جیره
| منبع | ویژگی |
|---|---|
| غلات (ذرت، جو، گندم) | نشاسته؛ انرژی بالا و سریع |
| چربیها و روغنها | حدود ۲.۲۵ برابر انرژی کربوهیدرات؛ در نشخوارکنندگان محدودیت مصرف |
| علوفه باکیفیت | فیبر قابل هضم؛ انرژی آهسته |
| محصولات فرعی (سبوس، تفاله چغندر) | فیبر قابل هضم و انرژی متوسط |
نشانههای کمبود انرژی
- کاهش وزن و وضعیت بدنی
- کاهش تولید شیر و رشد
- تأخیر در فحلی و کاهش باروری
- کتوز در گاو شیری و توکسمی آبستنی در گوسفند
نشانههای مازاد انرژی
- چاقی و مشکلات زایمان
- کبد چرب در گاو پس از زایش
- اسیدوز در صورت تأمین انرژی با نشاسته زیاد
- هدر رفت هزینه
تعادل انرژی و پروتئین
میکروبهای شکمبه برای استفاده از پروتئین به انرژی قابل تخمیر نیاز دارند. عدم تعادل موجب هدر رفت نیتروژن و کاهش پروتئین میکروبی میشود. نقش پروتئین در جیره دام.
عوامل مؤثر بر نیاز انرژی
- وزن بدن و میزان تولید
- دمای محیط (سرما و گرما)
- پیادهروی و چرا در مرتع
- مرحله آبستنی
نکات اقتصادی
- قیمت هر واحد انرژی (مثلاً هر مگاکالری) را برای نهادههای مختلف مقایسه کنید.
- کیفیت نهاده (رطوبت، دانسیته) بر انرژی واقعی اثر دارد.
- علوفه باکیفیت ارزانترین منبع انرژی نشخوارکنندگان است.
مقایسه قیمت ذرت، جو و کنجاله سویا و قیمت غلات را در صفحه ذرت دانیران ببینید.
جمعبندی
انرژی پایه تولید در همه دامهاست و با واحدهایی مانند TDN، ME و NE سنجیده میشود. تأمین انرژی کافی از منابع متعادل (غلات، علوفه و چربی) و مقایسه قیمت هر واحد انرژی، هم تولید و هم اقتصاد جیره را بهینه میکند.
سؤالات متداول
نقش انرژی در جیره دام چیست؟
انرژی برای نگهداری بدن، رشد، تولید شیر، آبستنی و فعالیت ضروری است و معمولاً اولین عامل محدودکننده تولید است.
TDN چیست؟
TDN یا کل مواد مغذی قابل هضم، واحدی برای بیان انرژی خوراک در نشخوارکنندگان است.
مهمترین منابع انرژی خوراک دام کداماند؟
غلات مانند ذرت و جو، چربیها و روغنها، علوفه باکیفیت و محصولات فرعی مانند سبوس و تفاله چغندر.
علائم کمبود انرژی در دام چیست؟
کاهش وزن و وضعیت بدنی، کاهش تولید، مشکلات باروری و بیماریهای متابولیک مانند کتوز.