آفات انباری غلات شامل حشرات، کنهها، جوندگان و پرندگانی هستند که در انبار به نهاده خسارت میزنند. این آفات علاوه بر مصرف مستقیم دانه، با ایجاد گرما و رطوبت موضعی، زمینه کپکزدگی و تولید سموم قارچی را فراهم میکنند و کیفیت بهداشتی خوراک را کاهش میدهند.
آفات مهم انبار نهاده
| آفت | نوع خسارت |
|---|---|
| شپشه گندم و برنج | تغذیه از داخل دانه؛ آفت اولیه |
| سوسک کشیش | خسارت شدید به دانه سالم |
| شپشه آرد و سوسکهای آردی | تغذیه از ذرات ریز و دانه شکسته |
| شبپره هندی و شبپره آرد | تارتنیدگی سطح توده و آلودگی |
| کنههای انباری | در رطوبت بالا؛ آلرژیزا |
| جوندگان (موش و رت) | مصرف، آلودگی با مدفوع و ادرار، جویدن تأسیسات |
| پرندگان | مصرف و آلودگی |
نشانههای آلودگی
- مشاهده حشرات زنده یا مرده روی سطح یا در نمونه
- سوراخ روی دانهها و پودر ریز
- تار و پیله روی سطح توده
- گرمشدن نقاط موضعی توده
- بوی غیرعادی
- رد پا، مدفوع یا جویدگی کیسهها (جوندگان)
خسارتهای آفات
- کاهش وزن و افت اقتصادی؛ افت بار نهاده
- کاهش ارزش غذایی (مصرف بخشهای مغذی دانه)
- افزایش رطوبت و دما و در پی آن کپکزدگی؛ کپکزدگی نهادهها
- آلودگی بهداشتی و ریسک انتقال بیماری
- رد محموله در کنترلهای قرنطینهای
پیشگیری: مؤثرترین روش
- نظافت کامل انبار پیش از ورود بار
- حذف بقایای قدیمی از کف، درزها و تجهیزات
- خشک و خنک نگهداشتن توده؛ دما، رطوبت و تهویه انبار
- بوجاری و حذف ذرات ریز
- بستن منافذ ورود پرندگان و جوندگان (توری، درزگیری)
- عدم انبار طولانی غلات پرشکستگی
- رعایت اولوارده-اولصادره؛ FIFO و FEFO
پایش
- بازرسی هفتگی سطح و اطراف توده
- استفاده از تلههای حشرات و تلههای زندهگیر یا طعمهگذاری برای جوندگان
- نمونهبرداری دورهای و الک نمونه
- ثبت نتایج پایش
کنترل شیمیایی
- سمپاشی انبار خالی پیش از ورود بار
- فومیگاسیون (گازدهی) توده آلوده با ترکیبات مجاز، تنها توسط افراد آموزشدیده و دارای مجوز و با رعایت زمان ایمنی
- طعمهگذاری جوندگان در ایستگاههای طعمه ایمن و دور از دسترس دام
استفاده نادرست از سموم و فومیگانتها برای انسان و دام خطرناک است و باید مطابق دستورالعمل و مقررات انجام شود. اطلاعات عمومی درباره فومیگاسیون در ویکیپدیا آمده است.
کنترل یکپارچه آفات (IPM)
ترکیب پیشگیری بهداشتی، مدیریت دما و رطوبت، پایش منظم و استفاده حداقلی و هدفمند از روشهای شیمیایی، مؤثرترین و کمهزینهترین راهبرد است.
جمعبندی
کنترل آفات انبار نهاده با نظافت و پیشگیری آغاز میشود، با پایش منظم ادامه مییابد و در صورت نیاز با روشهای شیمیایی مجاز تکمیل میشود. این کار هم از افت وزنی و کیفی جلوگیری میکند و هم ایمنی خوراک را حفظ میکند. اصول کلی را در انبارداری نهادههای دامی ببینید.
سؤالات متداول
مهمترین آفات انبار نهاده کداماند؟
شپشه گندم و برنج، سوسک کشیش، شپشه آرد، شبپرههای انباری، کنهها و جوندگان.
چگونه از آلودگی انبار به آفات جلوگیری کنیم؟
با نظافت کامل پیش از ورود بار، خشک و خنک نگهداشتن توده، بوجاری، بستن منافذ و پایش منظم.
فومیگاسیون انبار چگونه باید انجام شود؟
فقط توسط افراد آموزشدیده و دارای مجوز، با ترکیبات مجاز و رعایت کامل زمان ایمنی و مقررات.
آفات چه خسارتی به نهاده میزنند؟
کاهش وزن و ارزش غذایی، افزایش رطوبت و دما، زمینهسازی کپکزدگی و آلودگی بهداشتی.