افت بار و ضایعات نهاده در حمل‌ونقل و انبارداری

بخشی از وزن نهاده در حمل و انبار از بین می‌رود؛ علل، محدوده متعارف و راه‌های کاهش این افت را بشناسید.

افت بار نهاده به کاهش وزن یا کیفیت محموله در طول حمل، تخلیه و انبارداری گفته می‌شود. این افت بخشی طبیعی و بخشی ناشی از مدیریت نامناسب است. در معاملات بزرگ، حتی درصد کوچکی از افت می‌تواند مبلغ قابل توجهی باشد؛ بنابراین شناخت علل و درج مسئولیت آن در قرارداد اهمیت دارد.

انواع افت

نوع افتتوضیح
افت وزنی طبیعیکاهش رطوبت دانه در انبار خشک
ریزش و پراکندگیدر بارگیری، حمل و تخلیه
گردوغبارخروج ذرات ریز در جابه‌جایی
افت ناشی از آفاتمصرف و آلودگی توسط حشرات و جوندگان
افت کیفیکپک‌زدگی، گرم‌شدن، کاهش پروتئین یا انرژی
افت اسنادیاختلاف باسکول مبدأ و مقصد

علل اصلی افت

  1. رطوبت بالای اولیه: خشک‌شدن در انبار وزن را کاهش می‌دهد.
  2. دانه شکسته و ذرات ریز: ریزش بیشتر؛ شکستگی ذرت
  3. پوشش و آب‌بندی ناقص کامیون
  4. جابه‌جایی‌های متعدد
  5. آفات و جوندگان انبار؛ کنترل آفات انبار
  6. کپک‌زدگی و فساد؛ کپک‌زدگی نهاده‌ها
  7. خطای باسکول یا توزین

محدوده متعارف افت

افت متعارف به نوع نهاده، مسافت، شرایط جوی و مدت انبارداری بستگی دارد. در عمل، طرفین معمولاً درصد تلورانس مشخصی را در قرارداد می‌پذیرند و مازاد بر آن مشمول کسر یا خسارت می‌شود. ذکر عدد ثابت برای همه شرایط درست نیست؛ بنابراین این تلورانس باید بر اساس تجربه مسیر و توافق طرفین تعیین شود.

محاسبه افت

درصد افت = (وزن مبدأ − وزن مقصد) ÷ وزن مبدأ × ۱۰۰

مثال

  • وزن مبدأ: ۲۵٬۰۰۰ کیلوگرم
  • وزن مقصد: ۲۴٬۹۲۵ کیلوگرم
  • افت: ۷۵ کیلوگرم ← ۰.۳ درصد

مسئولیت افت در قرارداد

در قرارداد باید مشخص شود:

  • مبنای وزن (باسکول مبدأ یا مقصد یا میانگین)
  • تلورانس مجاز افت
  • مسئولیت مازاد بر تلورانس (فروشنده، خریدار یا حمل‌کننده)
  • نحوه رسیدگی در صورت پاره‌شدن پلمب یا آثار ریزش

مسئولیت فروشنده و خریدار در حمل و بندهای ضروری قرارداد.

راهکارهای کاهش افت

در حمل

  • پوشش سالم و مهارشده
  • آب‌بندی کف و درزهای کامیون
  • پلمب بار
  • کاهش دفعات جابه‌جایی
  • توزین دقیق در مبدأ و مقصد

در انبار

  • کنترل رطوبت و دما
  • بوجاری و حذف ذرات ریز پیش از انبارداری طولانی
  • کنترل آفات و جوندگان
  • رعایت اصل اول‌وارده-اول‌صادره؛ مدیریت موجودی FIFO و FEFO
  • نظافت و جمع‌آوری ریزش‌ها

اثر اقتصادی

در خرید ۱۰۰۰ تن نهاده، هر ۰.۵ درصد افت معادل ۵ تن کالاست؛ بنابراین کنترل افت یکی از ساده‌ترین راه‌های کاهش هزینه است. کاهش هزینه خوراک دام.

جمع‌بندی

افت بار نهاده در حمل و انبارداری ترکیبی از کاهش وزن طبیعی، ریزش، آفات و افت کیفی است. تعیین مبنای وزن و تلورانس در قرارداد، پوشش و پلمب مناسب، توزین دقیق و انبارداری اصولی، این افت را به حداقل می‌رساند. مشخصات و شرایط تحویل محموله‌ها را پیش از خرید در آگهی‌های دانیران استعلام کنید. مفهوم لجستیک و مدیریت زنجیره نیز در این زمینه مفید است.

سؤالات متداول

افت بار نهاده چیست؟

کاهش وزن یا کیفیت محموله در حمل، تخلیه و انبارداری که بخشی طبیعی و بخشی ناشی از مدیریت نامناسب است.

درصد افت چگونه محاسبه می‌شود؟

اختلاف وزن مبدأ و مقصد تقسیم بر وزن مبدأ ضرب در صد.

مسئولیت افت بار با کیست؟

بستگی به قرارداد و محل تحویل دارد و باید مبنای وزن، تلورانس و مسئولیت مازاد در قرارداد ذکر شود.

چگونه افت بار را کاهش دهیم؟

با پوشش و آب‌بندی مناسب، پلمب بار، توزین دقیق، کاهش جابه‌جایی و انبارداری اصولی و کنترل آفات.