گلوکوزینولات کنجاله کلزا گروهی از ترکیبات گوگرددار طبیعی در گیاهان خانواده شببو (مانند کلزا، خردل و کلم) است. این ترکیبات بهتنها چندان سمی نیستند، اما آنزیم میروزیناز آنها را به محصولاتی مانند ایزوتیوسیاناتها، نیتریلها و گواترین تبدیل میکند که بر عملکرد تیروئید، خوشخوراکی و رشد دام و طیور اثر منفی دارند.
گلوکوزینولات چگونه عمل میکند؟
- هنگام آسیب بافت دانه، آنزیم میروزیناز با گلوکوزینولات تماس پیدا میکند.
- ترکیبات حاصل (بهویژه گواترین) در جذب ید و تولید هورمون تیروئید اختلال ایجاد میکنند.
- نتیجه: بزرگشدن تیروئید (گواتر)، کاهش سوختوساز و رشد.
- طعم تند این ترکیبات خوشخوراکی را کاهش میدهد.
حرارت در فرایند روغنکشی آنزیم میروزیناز را غیرفعال و بخشی از گلوکوزینولات را تخریب میکند. مرجع علمی: Glucosinolate در ویکیپدیا.
کلزای قدیمی در مقابل کانولا
| معیار | کلزای قدیمی | کانولا (دوصفر) |
|---|---|---|
| گلوکوزینولات دانه | بسیار بالا (دهها تا بیش از ۱۰۰ میکرومول در گرم) | کمتر از ۳۰ میکرومول در گرم بخش فاقد روغن (طبق تعریف) |
| اسید اروسیک روغن | بالا | کمتر از ۲ درصد |
| محدودیت مصرف کنجاله | زیاد | بسیار کمتر |
واریتههای مدرن کانولا عملاً گلوکوزینولاتی بسیار پایینتر از حد تعریف دارند و کنجاله آنها معمولاً فقط چند میکرومول در گرم گلوکوزینولات دارد. کنجاله کلزا چیست.
اثر گلوکوزینولات بر دام و طیور
| گونه | حساسیت | اثرات |
|---|---|---|
| طیور | زیاد | کاهش رشد و تولید تخم، بزرگشدن تیروئید، آسیب کبدی در لاینهای حساس |
| خوک | زیاد | کاهش مصرف خوراک و رشد |
| گاو شیری | کمتر | در مقادیر بالا کاهش خوشخوراکی و احتمال انتقال ترکیبات به شیر |
| گوسفند و بز | متوسط | اثر بر تیروئید در مصرف زیاد |
حد مجاز در جیره
حد مجاز به گونه، مرحله تولید و نوع گلوکوزینولات بستگی دارد. در عمل، با کنجاله کانولای کمگلوکوزینولات، محدودیت سهم مصرف عمدتاً ناشی از فیبر و انرژی است تا گلوکوزینولات. با کنجاله کلزای پرگلوکوزینولات، سهم مصرف باید بهشدت کاهش یابد. تعیین سهم دقیق با کارشناس تغذیه و بر اساس آنالیز محموله است.
روشهای کاهش اثر گلوکوزینولات
- خرید کنجاله از واریتههای دوصفر
- فراوری حرارتی مناسب در کارخانه
- افزودن ید کافی به جیره برای کاهش اثر بر تیروئید
- محدود کردن سهم مصرف در دام حساس
- ترکیب با سایر منابع پروتئینی
نکات خرید
- مبدأ و واریته کلزا را از فروشنده استعلام کنید.
- در صورت امکان، آنالیز گلوکوزینولات بخواهید.
- برای طیور و دام جوان، فقط کنجاله کمگلوکوزینولات مصرف کنید.
عوامل مؤثر بر کیفیت کنجاله کلزا و آگهیهای کنجاله کلزا دانیران را ببینید.
جمعبندی
گلوکوزینولات مهمترین ترکیب ضدتغذیهای کنجاله کلزاست که با اختلال در تیروئید و کاهش خوشخوراکی، مصرف آن را محدود میکند. واریتههای کانولا این مشکل را تا حد زیادی حل کردهاند؛ بنابراین شناخت مبدأ و واریته محموله برای خریداران اهمیت دارد.
سؤالات متداول
گلوکوزینولات کنجاله کلزا چیست؟
ترکیبات گوگرددار طبیعی در کلزا که محصولات تجزیه آنها بر عملکرد تیروئید و خوشخوراکی دام و طیور اثر منفی دارند.
گلوکوزینولات کانولا چقدر است؟
طبق تعریف کانولا، کمتر از ۳۰ میکرومول در گرم بخش فاقد روغن دانه است و واریتههای مدرن معمولاً بسیار کمتر دارند.
کدام دام به گلوکوزینولات حساستر است؟
طیور و خوک حساسترند و نشخوارکنندگان تحمل بیشتری دارند.
چگونه اثر گلوکوزینولات را کاهش دهیم؟
با خرید کنجاله دوصفر، فراوری حرارتی مناسب، ید کافی در جیره و محدود کردن سهم مصرف در دام حساس.