نمونه برداری نهاده دامی اولین و مهمترین گام کنترل کیفیت است. هیچ آزمایشگاهی نمیتواند خطای نمونهبرداری را جبران کند؛ اگر نمونه نماینده کل محموله نباشد، نتیجه آزمون گمراهکننده خواهد بود. این موضوع بهویژه برای سموم قارچی که بهصورت نقطهای در توده پخش میشوند اهمیت دارد.
اصول کلی نمونهبرداری
- نمایندگی: نمونه باید ترکیب کل محموله را نشان دهد.
- تصادفی بودن: نقاط نمونهبرداری از پیش و بهصورت منظم یا تصادفی تعیین شود.
- تعداد کافی نمونه جزئی: بهویژه برای سموم.
- ابزار مناسب: پروب با طول کافی برای رسیدن به کف بار.
- جلوگیری از تغییر نمونه: ظرف تمیز، دربسته و برچسبدار.
- مستندسازی: تاریخ، ساعت، محل، شماره بار و نمونهبردار.
مبانی آماری در صفحه Sampling (statistics).
نمونهبرداری از کامیون (فله)
- استفاده از پروب چندمحفظهای یا نمونهبردار وکیوم
- نفوذ پروب بهصورت عمودی تا کف بار
- الگوی نقاط بسته به طول بار؛ برای مثال:
| طول بار | تعداد نقاط پیشنهادی |
|---|---|
| کامیون کوچک | حدود ۵ نقطه |
| تریلی | حدود ۸ تا ۱۰ نقطه |
- پرهیز از نمونهبرداری فقط از سطح یا نزدیک درب
نمونهبرداری از بار کیسهای
- انتخاب تصادفی کیسهها (معمولاً تعدادی نزدیک به جذر کل کیسهها)
- استفاده از نمونهبردار کیسهای (نیزهای) از بالا به پایین کیسه
- ترکیب نمونهها
نمونهبرداری از کشتی و جریان دانه
- بهترین روش: نمونهبرداری از جریان در حال حرکت (نوار نقاله یا ناودانی) در فواصل زمانی منظم
- نمونهبرداری از چند انبار (Hold) کشتی بهصورت جداگانه
- استفاده از نمونهبردارهای خودکار در ترمینالها
نمونهبرداری از سیلو و انبار مسطح
- در انبار مسطح: شبکهای از نقاط و چند عمق
- در سیلو: نمونهبرداری هنگام پرکردن یا تخلیه (از جریان) معتبرتر از پروبزنی سطح است
- پایش دورهای برای رطوبت و آفات
از نمونه جزئی تا نمونه آزمایشگاهی
- نمونههای جزئی از نقاط مختلف
- نمونه مرکب با مخلوطکردن کامل
- کوچککردن با تقسیمکننده ریفلی یا روش چهاربخشی
- نمونههای نهایی:
- نمونه خریدار
- نمونه فروشنده
- نمونه داوری (پلمبشده و امضاشده)
نکات ویژه برای سموم قارچی
- توزیع سم در توده بسیار ناهمگن است؛ تعداد نقاط و وزن نمونه مرکب باید بیشتر باشد.
- کل نمونه مرکب پیش از تقسیم آسیاب و مخلوط شود.
- برای نمونهبرداری رسمی سموم، روشهای مرجع (مانند مقررات اتحادیه اروپا) نمونههای جزئی متعدد و نمونه مرکب چندکیلوگرمی را الزامی میدانند.
نگهداری و ارسال نمونه
- ظرف یا کیسه تمیز و دربسته
- برای رطوبت: ظرف کاملاً آببند
- نگهداری در جای خنک
- ارسال سریع به آزمایشگاه
خطاهای رایج
- نمونهبرداری فقط از سطح بار
- تعداد نقاط کم
- استفاده از نمونه فروشنده بدون نظارت
- عدم تهیه نمونه داوری
- نگهداری نمونه در ظرف باز
جمعبندی
نمونهبرداری اصولی از کامیون، کیسه، کشتی یا انبار، پایه همه تصمیمهای کیفی و قراردادی است. استفاده از ابزار مناسب، تعداد کافی نقاط، تهیه نمونه مرکب و نمونه داوری و درج روش نمونهبرداری در قرارداد، از اختلافات جلوگیری میکند. آزمایشگاه کنترل کیفیت نهاده و نحوه تعیین مشخصات کیفی در قرارداد را ببینید و محمولهها را از آگهیهای دانیران با شرایط نمونهبرداری شفاف تهیه کنید.
سؤالات متداول
نمونهبرداری از کامیون نهاده چگونه انجام میشود؟
با پروب چندمحفظهای از چند نقطه با الگوی منظم و تا کف بار نمونه گرفته، مخلوط و کوچک میشود.
نمونه داوری چیست؟
بخشی از نمونه مرکب که پلمب و امضا و نگهداری میشود تا در صورت اختلاف در آزمایشگاه مرجع آزمایش شود.
چرا نمونهبرداری برای سموم قارچی دشوارتر است؟
چون سموم بهصورت نقطهای و ناهمگن در توده پخش میشوند و به نمونههای جزئی بیشتر و نمونه مرکب بزرگتر نیاز است.
بهترین روش نمونهبرداری از کشتی چیست؟
نمونهبرداری از جریان دانه در حال تخلیه در فواصل زمانی منظم و به تفکیک هر انبار کشتی.