هزینه خوراک در تولید دام و طیور بزرگترین بخش هزینههای جاری هر واحد تولیدی است. به همین دلیل قیمت و کیفیت نهادههایی مانند ذرت، جو و کنجاله سویا مستقیماً قیمت تمامشده گوشت مرغ، گوشت قرمز، شیر و تخممرغ را تعیین میکند. در این مقاله سهم تقریبی خوراک در هر صنعت و مسیرهای اثرگذاری آن را بررسی میکنیم.
سهم خوراک در هزینه تولید
منابع بینالمللی و تجربه واحدهای داخلی نشان میدهد سهم خوراک در هزینههای تولید در محدودههای زیر قرار دارد:
| محصول | سهم تقریبی خوراک از هزینه تولید | نهادههای تعیینکننده |
|---|---|---|
| گوشت مرغ | ۶۵ تا ۷۵ درصد | ذرت، کنجاله سویا |
| تخممرغ | ۶۰ تا ۷۰ درصد | ذرت، کنجاله سویا، کربنات کلسیم |
| شیر | ۵۰ تا ۶۵ درصد | علوفه، ذرت، جو، کنجاله سویا |
| گوشت قرمز (پرواربندی) | ۶۰ تا ۸۰ درصد | جو، ذرت، علوفه، کنجالهها |
این ارقام بسته به مقیاس واحد، قیمت دام زنده یا جوجه یکروزه، هزینه انرژی و مدیریت تغییر میکند.
چگونه قیمت نهاده به قیمت محصول منتقل میشود؟
مرغ گوشتی
برای تولید هر کیلوگرم وزن زنده مرغ، بسته به ضریب تبدیل خوراک، حدود ۱.۶ تا ۱.۹ کیلوگرم دان مصرف میشود. از آنجا که بخش عمده این دان ذرت و کنجاله سویاست، افزایش قیمت این دو نهاده تقریباً بلافاصله در قیمت تمامشده منعکس میشود. مقاله چرا قیمت کنجاله سویا بر هزینه خوراک طیور اثر زیادی دارد این رابطه را دقیقتر توضیح میدهد.
مرغ تخمگذار
مرغ تخمگذار معمولاً برای تولید هر کیلوگرم تخممرغ حدود ۲ تا ۲.۳ کیلوگرم خوراک مصرف میکند. علاوه بر ذرت و سویا، منابع کلسیم هم در هزینه جیره نقش دارند.
گاو شیری
در گاو شیری، ترکیب علوفه و کنسانتره تعیینکننده است. افزایش قیمت ذرت و کنجاله سویا ممکن است دامدار را به کاهش کنسانتره وادار کند که معمولاً با افت تولید شیر همراه است. رابطه کیفیت نهاده و تولید را در مقاله کیفیت نهاده و تولید شیر ببینید.
گوشت قرمز
در پرواربندی گوساله و بره، جو و ذرت بخش بزرگ جیره پایانی را تشکیل میدهند. طول دوره پروار و ضریب تبدیل بالاتر نشخوارکنندگان باعث میشود حساسیت هزینه به قیمت نهاده زیاد باشد.
عوامل تشدیدکننده هزینه خوراک
- نرخ ارز: به دلیل وارداتی بودن بخش مهمی از نهادهها؛ نگاه کنید به تأثیر نرخ ارز بر قیمت نهادهها.
- قیمت جهانی غلات و دانههای روغنی: نوسانات بازارهای بینالمللی که شاخصهای آن را میتوان در شاخص قیمت غذای فائو دنبال کرد.
- هزینه حمل و تخلیه: از بندر تا محل مصرف.
- کیفیت پایین نهاده: افت عملکرد به معنی خوراک بیشتر برای همان تولید است.
- ضایعات انبار: کپکزدگی و آفات، مقدار واقعی خوراک قابل مصرف را کم میکند.
راهکارهای کنترل هزینه خوراک
- خرید آگاهانه: مقایسه قیمت چند تأمینکننده با در نظر گرفتن قیمت تحویل در مقصد.
- جیرهنویسی حداقل هزینه: استفاده از نرمافزار و جایگزینی هوشمند نهادهها.
- کنترل کیفیت: آزمایش پروتئین، رطوبت و سموم پیش از پذیرش بار.
- کاهش ضایعات: انبارداری صحیح و مدیریت خوراکدهی.
- بهبود مدیریت گله: سلامت، آسایش و ژنتیک بهتر، ضریب تبدیل را بهبود میدهد.
راهکارهای عملی بیشتر در مقالات کاهش هزینه جیره دام و کاهش هزینه خوراک طیور آمده است.
جمعبندی
از آنجا که خوراک بیش از نیمی از هزینه تولید گوشت، شیر و تخممرغ را تشکیل میدهد، مدیریت خرید و مصرف نهاده مؤثرترین راه کنترل قیمت تمامشده است. پایش مداوم قیمتها در بازار نهادههای دامی دانیران و توجه همزمان به کیفیت، دو اصل اساسی این مدیریت هستند.
سؤالات متداول
سهم خوراک در هزینه تولید مرغ گوشتی چقدر است؟
بهطور معمول حدود ۶۵ تا ۷۵ درصد هزینه تولید مرغ گوشتی مربوط به خوراک است که عمدتاً از ذرت و کنجاله سویا تشکیل میشود.
چرا افزایش قیمت ذرت و سویا سریع روی قیمت مرغ اثر میگذارد؟
چون دوره پرورش مرغ کوتاه است و بخش اصلی هزینه آن خوراک است، تغییر قیمت نهاده ظرف چند هفته در قیمت تمامشده منعکس میشود.
مؤثرترین راه کاهش هزینه خوراک چیست؟
ترکیبی از خرید آگاهانه، جیرهنویسی حداقل هزینه، کنترل کیفیت نهاده و کاهش ضایعات مؤثرترین راه است.
آیا خرید نهاده ارزانتر همیشه هزینه را کاهش میدهد؟
خیر؛ اگر نهاده ارزان کیفیت پایین داشته باشد، ضریب تبدیل بدتر میشود و ممکن است هزینه تولید هر کیلو محصول افزایش یابد.