تفاوت FOB و CIF و CFR در این است که هر کدام مشخص میکنند هزینه حمل، بیمه و ریسک کالا تا چه نقطهای بر عهده فروشنده و از کجا بر عهده خریدار است. این اصطلاحات بخشی از اینکوترمز، قواعد استاندارد اتاق بازرگانی بینالمللی، هستند و در قراردادهای واردات ذرت، جو و کنجاله سویا کاربرد گسترده دارند.
تعریف هر شرط
FOB (Free On Board)
فروشنده کالا را در بندر مبدأ روی کشتی تحویل میدهد.
- هزینه تا روی کشتی: فروشنده
- کرایه حمل دریایی: خریدار
- بیمه: خریدار
- انتقال ریسک: هنگام بارگیری روی کشتی
CFR (Cost and Freight)
فروشنده علاوه بر تحویل روی کشتی، کرایه حمل تا بندر مقصد را نیز میپردازد.
- کرایه دریایی: فروشنده
- بیمه: خریدار
- انتقال ریسک: همچنان هنگام بارگیری در مبدأ
CIF (Cost, Insurance and Freight)
مانند CFR بهعلاوه بیمه باربری که فروشنده تهیه میکند.
- کرایه و بیمه: فروشنده
- انتقال ریسک: هنگام بارگیری در مبدأ
مراجع: Incoterms، FOB، CFR و CIF.
جدول مقایسه
| مورد | FOB | CFR | CIF |
|---|---|---|---|
| هزینه تا روی کشتی | فروشنده | فروشنده | فروشنده |
| کرایه دریایی | خریدار | فروشنده | فروشنده |
| بیمه باربری | خریدار | خریدار | فروشنده |
| انتقال ریسک | بارگیری در مبدأ | بارگیری در مبدأ | بارگیری در مبدأ |
| تخلیه در مقصد | خریدار | خریدار | خریدار |
| ترخیص واردات | خریدار | خریدار | خریدار |
نکته مهم: در هر سه شرط، ریسک کالا از لحظه بارگیری در مبدأ به خریدار منتقل میشود؛ حتی اگر فروشنده کرایه یا بیمه را پرداخت کرده باشد.
اثر بر قیمت
قیمت CFR و CIF بهطور طبیعی بالاتر از FOB است، چون کرایه و بیمه در آن لحاظ شده است. برای مقایسه پیشنهادها:
قیمت قابل مقایسه = قیمت FOB + کرایه دریایی + بیمه
سپس با ضرب در نرخ ارز و افزودن هزینههای بندری و ترخیص، قیمت تمامشده در بندر به دست میآید؛ هزینههای واردات نهاده.
کدام شرط برای واردکننده بهتر است؟
| شرایط | انتخاب معمول |
|---|---|
| واردکننده به کشتی و نرخ کرایه دسترسی بهتری دارد | FOB |
| واردکننده ترجیح میدهد فروشنده حمل را مدیریت کند | CFR |
| واردکننده میخواهد بیمه هم بر عهده فروشنده باشد | CIF |
| نوسان شدید کرایه دریایی | CFR/CIF برای قطعیت هزینه |
نکات قراردادی
- زمان بارگیری و لیتایم را مشخص کنید؛ دموراژ
- بازرسی مبدأ و گواهیهای کیفی را الزامی کنید؛ گواهی آنالیز
- پوشش بیمه در CIF را از نظر سطح پوشش بررسی کنید؛ حداقل پوشش استاندارد ممکن است کافی نباشد
- مسئولیت تخلیه در مقصد را روشن کنید
جمعبندی
FOB، CFR و CIF سه شرط رایج تحویل در واردات نهادهاند که در میزان مسئولیت فروشنده نسبت به کرایه و بیمه تفاوت دارند، اما در هر سه، ریسک از بندر مبدأ به خریدار منتقل میشود. انتخاب شرط مناسب به توان مدیریت حمل و ترجیح واردکننده در قطعیت هزینه بستگی دارد. برای مراحل کامل، واردات نهاده دامی به ایران را ببینید.
سؤالات متداول
تفاوت FOB و CIF چیست؟
در FOB کرایه حمل و بیمه با خریدار است، اما در CIF فروشنده کرایه و بیمه را تا بندر مقصد پرداخت میکند.
تفاوت CFR و CIF در چیست؟
هر دو شامل کرایه حمل تا مقصدند، اما در CIF بیمه باربری نیز بر عهده فروشنده است.
در کدام شرط ریسک زودتر به خریدار منتقل میشود؟
در هر سه شرط FOB، CFR و CIF ریسک از لحظه بارگیری روی کشتی در مبدأ به خریدار منتقل میشود.
چگونه قیمت FOB و CIF را مقایسه کنیم؟
به قیمت FOB کرایه دریایی و بیمه را اضافه کنید تا با قیمت CIF قابل مقایسه شود.